Odznaki zbliżającego się epizodu manii

Choroba afektywna dwubiegunowa (ChAD) charakteryzuje się nawracającymi, naprzemiennymi wahaniami nastroju – epizodów manii i okresów depresji.

Mania to okres euforii, stan podniecenia i wyjątkowej energii. Po okresie depresji wydaje się być okresem pięknym i z radością witanym przez otoczenie. Mania bywa niestety bardziej wyniszczająca niż depresja i niebezpieczna dla chorego.

Profesor Święcicki w swojej broszurze 10 dobrych rad. Życie z chorobą dwubiegunową wymienia następujące sygnały zwiastujące manię:

  • Czytanie pięciu książek naraz, robienie jednocześnie kilku rzeczy
  • Problemy z koncentracją, rozdrażnienie, natłok myśli i pomysłów
  • Wyjątkowa szybkość działania, zwiększona ilość energii, chęć bycia w ruchu
  • Zwiększony apetyt, jednocześnie brak czasu na jedzenie
  • Potrzeba porządkowania, przestawiania wszystkiego po swojemu
  • Poczucie, że otoczenie jest głupie i nie daje rady.
  • Zmiany snu – zmniejszenie zapotrzebowania na sen
  • Potrzeba większej ilości wyrazistych bodźców – głośniejszej muzyki, bardziej kolorowych ubrań…

W leczeniu ChAD ważne jest wychwytywanie przez chorego i jego otoczenie nadchodzącego epizodu manii. Znając swoje zachowanie można w skuteczny sposób zapobiec nawrotowi choroby lub zminimalizować jego siłę. Lekarze podkreślają wagę prowadzenia dzienniczka choroby, który może pokazać tendencje i sygnały zwiastujące zmianę nastroju.

Wśród zaleceń wymienia się również:

  • Zapewnienie higieny snu – ważne jest by osoby z ChAD regularnie spały i zachowywały tę samą porę snu i wstawania. Odstępstwa od reguł mogą być zwiastunem nadchodzącego epizodu choroby.
  • Wiele badań naukowych potwierdza zależność pomiędzy piciem alkoholu a częstością i siłą wahań nastroju. Warto zrezygnować bądź ograniczyć alkohol.
  • Uspokojenie trybu życia i zadbanie o jego regularność. Regularne godziny posiłków, aktywności fizycznej, pracy i odpoczynku
  • Poskromienie wybujałych ambicji i stawianie sobie realnych celów

W przypadku wszelkich odstępstw od przyjętych norm koniecznie trzeba skontaktować się z lekarzem, z jego pomocą i odpowiedniej farmokoterapii można zapobiec rozwinięciu się epizodu.

 

O odznakach nadchodzącej depresji pisaliśmy w artykule: Zwiastuny depresji u chorych z ChAD.

Na podstawie 10 dobrych rad. Życie z chorobą dwubiegunową. www.everydayhealth.com

Terapia światłem w leczeniu ChAS

Choroba afektywna sezonowa #ChAS charakteryzuje się zmianami nastroju zsynchronizowanymi ze zmianami pór roku, a w szczególności ze zmianami natężenia światła w przyrodzie. Na półkuli północnej zmiany te wiążą się z nasileniem depresji w sezonie jesienno-zimowym i epizodem manii w sezonie wiosenno-letnim.

Żeby nadrobić niedobór światła jesienią i zimą poleca się lampy antydepresyjne. O zaletach terapii światłem i sposobem korzystania z lamp pisze m.in. profesor Święcicki na stronach depresjasezonowa.pl, polecając lampy ilumina.pl. Lampy te emitują dużo silniejsze światło niż zwykle żarówki. Żeby światło miało właściwości terapeutyczne i było porównywalne z promieniami słonecznymi musi bowiem emitować około 10000 luksów. W takim świetle powinniśmy przebywać z otwartymi oczami pół godziny dziennie. Poniżej 2500 luksów terapia jest nieskuteczna. Kupując lampę należy zwrócić uwagę na jej parametry a przede wszystkim na odległość w jakiej są mierzone. Im dalej od lampy siedzimy, tym mniej światła do nas dociera. Podobny skutek ma zamykanie oczu czy siedzenie tyłem do lampy.

Okazuje się jednak, że terapia światłem może być korzystna nie tylko u osób z chorobą afektywną sezonową, ale i tych, z ciężkim epizodem depresji. Kanadyjscy badacze przeprowadzili badania na grupie 122 pacjentów. Przez osiem tygodni część z nich była poddawana terapii lampą 30 minut dziennie zaraz po przebudzeniu, w kombinacji z lekiem antydepresyjnym i bez. Poziom depresji mierzono za pomocą skali MADRS (Skala Depresji Montgomery-Asberg). Okazuje się, że największe zmiany w wyniku testu po ośmiu tygodniach uzyskano u osób, które objęte były jednocześnie terapią światłem i lekami antydepresyjnymi.

Są to wstępne, ale obiecujące wyniki na małej grupie chorych. Doprecyzowania wymaga kwestia czasu trwania skutecznej fototerapii. Nie ulega jednak wątpliwości, że wszystkim nam brakuje światła przez długie miesiące jesienno-zimowe i pracę w zamkniętych pomieszczeniach bez dostępu naturalnych promieni słonecznych. Lampy antydepresyjne mogą w pewnym stopniu te braki uzupełnić.

Na podst. Medscape.com depresjasezonowa.pl

 

ChAD u dzieci

Do zachorowania i rozpoznania choroby afektywnej dwubiegunowej najczęściej dochodzi między 16 a 25 rokiem życia, jednak już młodsze dzieci mogą chorować na #ChAD. Problemem w diagnozie choroby dwubiegunowej u dzieci może być podobieństwo jej objawów z objawami zespołu nadpobudliwości psychoruchowej (ADHD). Mimo wielu podobieństw, część symptomów jest charakterystyczna wyłącznie dla ChAD ale i obie choroby przenikają się wzajemnie.

Jak podaje Synapsis.pl: „do 90% dzieci z diagnozą ChAD spełnia kryteria ADHD, ale jedynie 20% dzieci z ADHD spełnia kryteria ChAD”.

Wśród cech wspólnych dla ADHD i ChAD u dzieci wymienia się m.in.:

  • drażliwość
  • ruchliwość
  • zaburzenia koncentracji
  • impulsywność

#ADHD to zespół nadpobudliwości z deficytem uwagi. Objawia się problemami z kontrolą uwagi i hamulców.  Dziecko z ADHD ma stale, a nie tylko epizodycznie kłopoty z ustaniem w jednym miejscu, z czekaniem na jego kolej mówienia, z usiedzeniem w ławce czy przy stole, jest nadmiernie ruchliwe, impulsywne i pobudzone.

Z kolei  #ChAD jest poważnym zaburzeniem nastroju.

Wśród objawów wymienia się:

  • częste zmiany humoru – z minuty na minutę czy z dnia na dzień
  • zmiany w poziomie energii, zachowania, myślenia
  • zwracające uwagę podwyższenie nastroju,
  • zachowania wielkościowe,
  • płacz bez powodu,
  • popadanie w chwilową depresję
  • cykliczny niepokój, nadpobudliwość, rozkojarzenie, pobudzenie seksualne,
  • trudności ze snem, zmniejszone zapotrzebowanie na sen
  • ataki gniewu, paniki
  • czasami lęk separacyjny, problemy behawioralne

Rzadko zdarza się, by ta sama osoba miała zarówno zespół nadpobudliwości psychoruchowej i chorobę afektywną dwubiegunową. Jeśli już, ADHD przychodzi wcześniej, ChAD rozpoznaje się kilka lat później, w wieku młodzieńczym.

Źródło: ctah.eu, psychiatria.pl, synapsis.pl

 

Choroba afektywna dwubiegunowa – podstawowe informacje i klasyfikacja

Choroba afektywna dwubiegunowa (ChAD) (ang. bipolar affective disorder), zwana dawniej psychozą maniakalno-depresyjną, to jedna z najczęściej występujących chorób psychotycznych. Charakterystyczne dla choroby są wahania nastroju – od epizodów depresji po maniakalną euforię. Rozpoznanie ChAD wciąż bywa niejednoznaczne, o czym pisaliśmy w kilku już artykułach: Rozpoznanie ChAD.

Choroba najczęściej rozpoczyna się w wieku 20-30 lat, w połowie przypadków (niektóre źródła podają, że nawet w 80% przypadków) od epizodu depresji. Ilość zachorowań wydaje się być niedoszacowana – pierwszy epizod manii czy hipomanii może wystąpić po latach zmagania się i leczenia depresji. Również to depresja częściej bywa przyczyną wizyty u psychiatry. Z kolei wśród dzieci, mania bywa mylona z ADHD.

Rozróżniamy następujące typy choroby afektywnej dwubiegunowej:

  • Choroba afektywna dwubiegunowa typu I  – kiedy epizody depresji łączą się z epizodami manii
  • Choroba afektywna dwubiegunowa typu II  – występują epizody depresji  i hipomanii
  • ChAD z szybką zmianą faz (ang. Rapid-Cycling Bipolar Disorder) – w ciągu roku przewijają się przynajmniej cztery epizody manii lub depresji. Okresy remisji są krótkie lub w ogóle ich nie ma. Mówi się również o bardzo szybkiej zmianie faz z epizodami kilkudniowymi czy kilkutygodniowymi albo okołodobowej zmianie faz.
  • Zaburzenie typu spektrum choroby afektywnej dwubiegunowej – występują epizody depresji i innych cech „dwubiegunowości”: np. krótkotrwałe hipomanie, częste nawroty depresji, obciążenie rodzinne chorobą afektywną dwubiegunową
  • Cyklotymia – przewlekłe zaburzenie nastroju – pomiędzy łagodnymi objawami depresji i stanami nieznacznie wzmożonego samopoczucia, które nie są nasilone w takim stopniu jak w epizodzie depresji i manii/hipomanii.

Według Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD-10 afektywne zaburzenia nastroju obejmują grupy F30-F39

F30 Epizod maniakalny (ang. Manic episode)

  • F30.0 Hipomania
  • F30.1 Mania bez objawów psychotycznych
  • F30.2 Mania z objawami psychotycznymi
  • F30.8 Inne epizody maniakalne
  • F30.9 Epizod maniakalny, nieokreślony

F31 Zaburzenia afektywne dwubiegunowe (ang.  Bipolar affective disorder)

  • F31.0 Zaburzenie afektywne dwubiegunowe, obecnie – epizod hipomanii
  • F31.1 Zaburzenie afektywne dwubiegunowe, obecnie – epizod maniakalny bez objawów psychotycznych
  • F31.2 Zaburzenie afektywne dwubiegunowe, obecnie – epizod maniakalny z objawami psychotycznymi
  • F31.3 Zaburzenie afektywne dwubiegunowe, obecnie – epizod depresji o łagodnym lub umiarkowanym nasileniu
  • F31.4 Zaburzenie afektywne dwubiegunowe, obecnie – epizod ciężkiej depresji bez objawów psychotycznych
  • F31.5 Zaburzenie afektywne dwubiegunowe, obecnie – epizod ciężkiej depresji z objawami psychotycznymi
  • F31.6 Zaburzenie afektywne dwubiegunowe, obecnie – epizod mieszany
  • F31.7 Zaburzenie afektywne dwubiegunowe, obecnie – remisja
  • F31.8 Inne zaburzenia afektywne dwubiegunowe
  • F31.9 Zaburzenia afektywne dwubiegunowe, nie określone

F32 Epizod depresyjny (ang. Depressive episode)

  • F32.0 Epizod depresji łagodny
  • F32.1 Epizod depresji umiarkowany
  • F32.2 Epizod depresji ciężki, bez objawów psychotycznych
  • F32.3 Epizod depresji ciężki, z objawami psychotycznymi
  • F32.8 Inne epizody depresyjne
  • F32.9 Epizod depresyjny, nieokreślony

F33 Zaburzenia depresyjne nawracające (ang.Recurrent depressive disorder)

  • F33.0 Zaburzenia depresyjne nawracające, obecnie epizod depresyjny łagodny
  • F33.1 Zaburzenie depresyjne nawracające, obecnie epizod depresyjny umiarkowany
  • F33.2 Zaburzenie depresyjne nawracające, obecnie epizod depresji ciężkiej bez objawów psychotycznych
  • F33.3 Zaburzenie depresyjne nawracające, obecnie epizod depresji ciężkiej z objawami psychotycznymi
  • F33.4 Zaburzenie depresyjne nawracające, obecnie stan remisji
  • F33.8 Inne nawracające zaburzenia depresyjne
  • F33.9 Nawracające zaburzenia depresyjne nieokreślone

F34 Uporczywe zaburzenia nastroju [afektywne] (ang.Persistent mood [affective] disorders)

  • F34.0 Cyklotymia
  • F34.1 Dystymia
  • F34.8 Inne uporczywe zaburzenia nastroju [afektywne]
  • F34.9 Uporczywe zaburzenia nastroju [afektywne], nieokreślone

F38 Inne zaburzenia nastroju [afektywne] (ang. Other mood [affective] disorders)

  • F38.0 Inne występujące pojedynczo zaburzenia nastroju [afektywne]Epizod mieszanych zaburzeń afektywnych
  • F38.1 Inne nawracające zaburzenia nastroju [afektywne] Nawracające krótkie epizody depresyjne
  • F38.8 Inne określone zaburzenia nastroju [afektywne]

F39 Zaburzenia nastroju [afektywne], nieokreślone (ang. Unspecified mood [affective] disorder)

Źródła: psychiatria.pl, stat.gov.pl

Chorzy na depresję silniej odczuwają ból

Uważa się, że zarówno u podłoża objawów depresyjnych, jak i bólu przewlekłego leżą zaburzenia neuroprzekaźników : serotoniny i noradrenaliny. Badania ostatnich lat dzięki rezonansowi funkcjonalnemu (fMRI) wykazały także, że zarówno w depresji, jak i w procesie odczuwania bólu zaangażowane te same struktury mózgu. Należą do nich kora przedczołowa, wyspowa, przednia kora obręczy, ciało migdałowate, hipokamp. W przebiegu dużej depresji i bólu przewlekłego struktury te tracą swoją neuroplastyczność i wykazują zmiany w funkcjonowaniu, a nawet w objętości tkanki mózgowej. Leki przeciwdepresyjne (amitryptylina, duloksetyna, wenlafaksyna, milnacipran) od lat stosowane z powodzeniem są w terapii bólu przewlekłego.

Prawdopodobny wspólny patomechanizm tłumaczy dlaczego u wielu pacjentów z bólem przewlekłym (nowotworowym czy neuropatycznym) pojawia się depresja – silnie odczuwany ból nasila lęk, poczucie beznadziejności, postawę rezygnacyjną. Z kolei u pacjentów z depresją ból odczuwany jest silniej, próg bólowy jest niższy (tolerancja na ból mniejsza). Badania pacjentów z depresja w okresie kilku-kilkunastu godzin po operacji wykazały większe natężenie bólu pooperacyjnego w porównaniu do chorych bez depresji .

W depresji pojawiają się także realne objawy bólowe niewyjaśnione z medycznego punktu widzenia – pacjenci skarżą się na bóle pleców, całego ciała, głowy, brzucha, bolesne zaparcia, które nie mają stwierdzalnych przyczyn. Dolegliwości bólowe podaje około 60% chorych na depresję; być może ból o nieokreślonym pochodzeniu powinien być uznany za jednym z objawów dużej depresji.

Na podst.
„Ból i Depresja” Dominika Dudek. Termedia. Poznań 2011, wyd. I

Symptomy myśli samobójczych u osób z ChAD

Największy współczynnik podejmowanych prób samobójczych jest wśród osób w fazie mieszanej zaburzeń afektywnych, tzn. szybkich zmian faz depresji i manii. (ang. mixed depression). Naukowcy z Uniwersytetu w Barcelonie próbowali określić czynniki ryzyka podjęcia prób samobójczych przez pacjentów w fazie mieszanej i symptomy, które mogłyby pomóc lekarzom i rodzinie przeciwdziałać zagrożeniu.

Stan mieszany dramatycznie zwiększa ryzyko podjęcia próby samobójczej i śmierci chorego.

Badanie BRIDGE-II-MIX sponsorowane przez sanofi-aventis wykazało, że w stanach mieszanych nie sprawdzają się standardowe wytyczne przeciwdziałaniu samobójstwom (DSM-VI). Według obowiązujących kryteriów stan mieszany wskazywany był tylko u 12% pacjentów. Według kryteriów przyjętych przez badaczy – u 40%. Co oznacza dużo większą grupę osób bardzo silnie zagrożonych ryzykiem podjęcia próby samobójczej.

Wśród 2811 osób mających w wywiadzie epizod depresji ciężkiej 22% podejmowało próbę samobójczą. Wśród czynników, które w szczególności predysponowały do podjęcia takiej próby badacze wymienili zmianę lub wyłączenie terapii preparatami antydepresyjnymi z powodu epizodu manii lub hipomanii w krótkim czasie,  osoby oporne na leczenie antydepresantami, osoby chwiejne emocjonalnie i drażliwe.

W szczególności uczeni wymieniają trzy typy zachowań, które mogą wskazywać na skłonności samobójcze i ryzyko podjęcia próby samobójczej u osób cierpiących na chorobę dwubiegunową:

  • zachowania ryzykowne – dwukrotnie zwiększa ryzyko (OR=2,11)
  • pobudzenie psychomotoryczne – o prawie 50% (OR=1,42)
  • zachowanie impulsywne – o 26% (OR=1,26)

Kolejnymi czynnikami wymienianymi przez uczonych są zaburzenia osobowości typu borderline i uzależnienia.

Żródła: medscape.com, wikipedia